Ziel en Zaagsel – Annemarie Hakvoort

Ziel. Een vonkje Goddelijk licht?
Is het waarneembaar in de flonkering van de zon?

De ziel dringt door in de materie.
Verlicht het. Verbindt zich. Verliest zich?
De aardse wetten overheersen.
Materie schittert in zijn variëteit.
Wanneer de ziel zich losmaakt
rest slechts zaagsel.

“Ziel en Zaagsel” is de naam van de tweejaarlijkse groepstentoonstelling van Zutphense kunstenaars in 2015 en het kunstwerk waarmee ik toen heb deelgenomen. Locatie: de Walburgiskerk in Zupthen. Ter inspiratie waren we vantevoren uitgenodigd om de kerk te bezichtigen.

In een fractie van een seconde

Wandelend door de prachtige Walburgiskerk werd ik algauw betoverd door de lichtval van de metershoge ramen. In de inmense ruimte voelde ik me nietig. En tegelijk voelde ik de grootsheid van het goddelijk licht. Ik voelde me liefdevol beschenen door het helder licht. Ik. Ben. Om mij heen zag ik duizenden dwarrelende stofdeeltjes, die door hetzelfde licht beschenen werden. Ze flonkerden als kleine kristallen. Mijn idee ontstond in een fractie van een seconde.

Ziel en materie

Met mijn kunstwerk wil ik de voortdurende beweging laten zien tussen de ziel en materie. De ziel symboliseert zich in mijn werk door de weerkaatsing van het licht in kristallen en glas. Het dringt vervolgens steeds dieper in de materie. Hiervoor zijn de stukjes berkenbast en boomschorsen, takken, mossen en zaagsel gebruikt. Het gebruik van de natuurlijke materialen is een verwijzing naar het aardse leven: het ontstaat, groeit, metamorfoseert, vergaat en weer ontspringt. Wanneer de ziel zich terug trekt, blijft er stof over.

Tevens kan de beweging ook andersom beleeft worden; stof dat verandert tot concrete vormen en naar boven steeds meer oplost in het licht. Als mens hebben we voortdurend te maken met deze twee bewegingen: processen van bezieling en loslaten.

Een betoverend spel

Het kunstwerk zoals afgebeeld op de foto is 6 meter geworden (exclusief het ophangsysteem van 1,5 meter). In de kerk kwamen veel bezoekers waardoor ervoor gekozen is het werk tot 2,5 meter boven de vloer op te trekken.Om een optimale beleving van het object te bereiken is zonlicht het allerbelangrijkst. Het is het mooist als er gedurende een deel van de dag direct zonlicht op het kunstwerk valt. Zonlicht geeft een voortdurende weerspiegeling van het licht in de kristallen en glasscherven. Ook wekt het de kleuren van de boomschorsen tot leven. Dit maakt het tot een betoverend spel van licht en flonkering, kleur, vorm en beweging.

detail van middenstuk “Ziel en Zaagsel”

Van idee tot realisatie

Hoewel het idee in een fractie van de seconde ontstond was de uitvoering een proces van maanden. Het was werk op een voor mij onbekend terrein. Als schilder heb ik nooit zoveel last van de zwaartekracht of van organisch materiaal dat uit elkaar dreigt te vallen…Laat staan van honderden draden nylon niet zo willen hangen zoals ik als maker heb bedacht. Dan nog de stress of het hele kunstwerk wel 17 meter hoog opgetakeld kan worden en blijft hangen…

Ambacht en kunst

Is het niet voor elke kunstenaar zo dat een kunstwerk een spannende balans is tussen het “idee” en de materie. Tussen de bezieling en de bergen werk die verzet moeten worden? Na jarenlange overwaardering van “het idee” in de kunstwereld, ontstaat er langzaamaan ook weer aandacht voor het handwerk. Het ambacht mag weer gezien worden en ook op waarde geschat. Wanneer is er sprake van “kunst”? Wellicht wanneer de ziel de stof tot leven kan wekken? Het vergt inspiratie en vaak heel veel zaagsel…